Londyn, styczeń 1774 roku. Najsłynniejszy uczony Ameryki stoi sam w sali pełnej lordów.

Przez ponad godzinę słucha obelg, a sala śmieje się z niego na głos. Nie odpowiada ani słowem. Ma 68 lat i właśnie traci wszystko, na co pracował w Anglii.

Co robi człowiek, którego publicznie zmieszano z błotem? I czy po siedemdziesiątce da się jeszcze zacząć od nowa, w obcym kraju i w obcym języku?

To odcinek dla każdego, kto kiedyś został upokorzony i nie wiedział, co zrobić ze złością. I dla każdego, komu się wydaje, że na wielkie zmiany jest już za późno.

W tym odcinku:

1. Godzina, w której sala śmiała się z jednego człowieka
2. Tajemnica piwnicy przy Craven Street
3. Partie szachów, które nie były tylko szachami
4. List pełen wściekłości do przyjaciela sprzed trzydziestu lat
5. Jedno łóżko, otwarte okno i John Adams
6. Futrzana czapka wśród upudrowanych głów Paryża
7. Szpiedzy w domu i jedna prosta zasada
8. Garnitur, który czekał na swój dzień

Projekt Franklin: (8 spotkań 1:1 z metodami Franklina w Twoim życiu): https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin

ŹRÓDŁA
Źródła pierwotne (cytaty w przekładzie z angielskiego):

• Franklin’s Account of His Audience with Hillsborough, 16 I 1771, Founders Online
• The Autobiography of Benjamin Franklin, cz. I (Twyford 1771), Project Gutenberg / Standard Ebooks
• Benjamin Franklin do Josepha Priestleya, 19 IX 1772, Founders Online
• Benjamin Franklin do Williama Franklina, 6 X 1773, Founders Online
• Franklin’s Public Statement about the Hutchinson Letters, 25 XII 1773, Founders Online
• The Reply of Homo Trium Literarum, 16 II 1774, Founders Online
• Journal of Negotiations in London, 22 III 1775, Founders Online
• Benjamin Franklin do lorda Bessborough, 16 III 1775 (z relacją Josepha Priestleya), Founders Online
• Benjamin Franklin do Williama Strahana, 5 VII 1775, Founders Online
• Benjamin Franklin do Josiaha Quincy’ego, 15 IV 1776, Founders Online
• Autobiografia Johna Adamsa, IX 1776 i IV 1778, Founders Online / Massachusetts Historical Society
• Thomas Jefferson, „Anecdotes of Doctor Franklin”
• Benjamin Franklin do Mary Hewson, 12 I 1777, Founders Online
• Benjamin Franklin do Emmy Thompson, 8 II 1777, Founders Online
• Juliana Ritchie do Franklina, 12 I 1777, i odpowiedź Franklina, 19 I 1777, Founders Online
• The American Commissioners: A Public Announcement, 4 XII 1777, Founders Online

Biografie i opracowania:

• Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”
• H.W. Brands, „The First American”
• Stacy Schiff, „A Great Improvisation”
• Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”
• Sheila L. Skemp, „The Making of a Patriot: Benjamin Franklin at the Cockpit”

Archiwa i internet:

• founders.archives.gov
• Benjamin Franklin House, Londyn: „Craven Street Bones”
• masshist.org (Adams Papers)
• librarycompany.org

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

W 1757 roku 51-letni drukarz z kolonii wsiadł na statek do Anglii „na kilka miesięcy”.
Zostawił w domu żonę, która bała się morza, i wysiadł w kraju, w którym nikt nie traktował poważnie ludzi z prowincji. 12 lat później był najsłynniejszym Amerykaninem w Europie.To opowieść o tym, jak zacząć nowy rozdział po pięćdziesiątce i jak zamieniać strach w projekt. O tym, jak ręczyć za siebie tak, żeby uwierzył w to nawet najpotężniejszy lord, i jak w jedną zimową godzinę odwrócić własny błąd.

W tym odcinku:
Noc, w której statek pędził prosto na skały
6 tygodni „najgęstszego” szczęścia i doktor bez matury
✍️ Rozmowa w bocznym pokoju, po której wygrał sprawę z Pennami
Doba, w której był żołnierzem, doradcą, dyktatorem i znów nikim
🏛 174 pytania w parlamencie imperium
Czego kapitanowie poczty nie chcieli usłyszeć od rybaków
Cena lat spędzonych z dala od domu

Na końcu odcinka niespodzianka dla tych, którzy chcą Franklina nie tylko słuchać, ale i przećwiczyć.

Projekt Franklin: 
(8 spotkań 1:1 z metodami Franklina w Twoim życiu)


Źródła pierwotne (cytaty w przekładzie własnym z angielskiego):

• „The Autobiography of Benjamin Franklin”, rozdz. XIX (Standard Ebooks / Project Gutenberg): postój w Nowym Jorku, statek przeładowany na dziobie, noc z latarnią, mgła nad Falmouth, Stonehenge i Wilton, przyjazd do Londynu 27 VII 1757, rada Fothergilla, spotkanie u Thomasa Penna, scena z lordem Mansfieldem, komisja potwierdzająca uczciwość podatku
• Autobiografia, rozdz. XIII: dochód z poczty „trzy razy większy niż poczta w Irlandii”
• Autobiografia, rozdz. I i IX: errata i „drugie wydanie”, zdanie o wysiłku, który uczynił go lepszym i szczęśliwszym
• List do Deborah Franklin, 2 VI 1757, Founders Online
• List do Johna Lininga, 17 VI 1758 (eksperyment z eterem w Cambridge), Founders Online
• Inskrypcje nagrobne z Ecton, VII 1758, Founders Online
• List do lorda Kamesa, 3 I 1760 („najgęstsze szczęście”), Founders Online
• David Hume do Franklina, 10 V 1762, Founders Online
• List do Petera Collinsona, 19 XII 1763 (podróż pocztowa, wybite ramię), Founders Online
• List do Johna Fothergilla, 14 III 1764 („w ciągu doby”), Founders Online
• „The Examination of Doctor Benjamin Franklin”, 13 II 1766, pytania 31, 36, 83, 173-174, z przypisami o pytaniach przygotowanych z przyjaznymi posłami, Founders Online
• List do Mary Stevenson, 14 IX 1767 (Paryż, Wersal), Founders Online
• List do Anthony’ego Todda, 29 X 1768 (Prąd Zatokowy, Folger), Founders Online; relacja Folgera o „prostych amerykańskich rybakach” według późniejszych „Maritime Observations” Franklina (1785)

Źródła wtórne: 
Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”;
H.W. Brands, „The First American”;
Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”;
Library of Congress i Smithsonian o mapie Prądu Zatokowego;
strona wsi Ecton o wizycie z 1758 roku.

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

W 1748 roku Franklin rzucił biznes, żeby mieć czas na naukę. 7 lat później ręczył własnym majątkiem za 150 wozów brytyjskiej armii i dowodził budową fortu na zaśnieżonej granicy.
To opowieść o cenie, jaką płaci się za to, że potrafi się wszystko i o dniu, w którym wsiadł na statek „na kilka miesięcy”, a wrócił dopiero po prawie 18-stu latach.

To dziesiąta część biografii Benjamina Franklina w podcaście „Lepiej Teraz”.
Druga połowa dekady, w której najsłynniejszy naukowiec kolonii został wciągnięty w cudzą wojnę: rysował pierwsze polityczne karykatury, zdobywał wozy, budował forty i odkrywał, że mistrzostwo nie daje wolności, tylko ją odbiera.

W tym odcinku:
▪ Pierwszy polityczny rysunek w dziejach Ameryki i plan unii, który wyprzedził epokę o 20 lat
▪ Jak jeden generał zamienił pewny triumf w rzeź, i dlaczego rachunek trafił do Franklina
▪ Jak dobrowolnie zdobyć 150 wozów, gdy armia potrafi tylko grozić
▪ Fort w śniegu i najlepszy trik, żeby żołnierze przychodzili na modlitwy 
▪ Dlaczego mistrzostwo odbiera wolność, zamiast ją dawać
▪ Dzień, w którym Franklin wsiadł na statek „na kilka miesięcy” – i został za oceanem prawie osiemnaście lat

Nagrywam sam, własnym głosem, bez AI. Scenariusz powstawał z oryginalnych źródeł.

Chcesz dołączyć do Projektu Franklin?
Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację.
Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin


ŹRÓDŁA:
„The Autobiography of Benjamin Franklin” (domena publiczna, przekład własny z oryginału)
• „Plan of Union” oraz rysunek „Join, or Die” (Pennsylvania Gazette, 9 maja 1754), Founders Online
• „The Way to Wealth” / „Father Abraham’s Speech” (przedmowa do „Poor Richard Improved” na 1758), 1757, Founders Online
• biografie: Walter Isaacson, H.W. Brands, Carl Van Doren, J.A. Leo Lemay

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Jak młody emeryt ujarzmił piorun - i jak sława wciągnęła go z powrotem w świat

W 1748 roku Franklin oddał drukarnię obcemu człowiekowi, żeby wreszcie mieć czas na naukę. Kilka lat później był już jednym z najsłynniejszych ludzi świata - bo zabawka ze szkła i drutu doprowadziła go do czegoś, o co przez tysiąclecia zanoszono modły: do ujarzmienia pioruna. To opowieść o tym, co się dzieje, gdy w końcu robisz dokładnie to, co kochasz.

To dziewiąta część biografii Benjamina Franklina w podcaście „Lepiej Teraz”. Pierwsza połowa przełomowej dekady: od szklanej rurki, przez błyskawicę ściągniętą z nieba, po człowieka, którego całe miasto obsypuje urzędami, aż na horyzoncie pojawia się wojna.

W tym odcinku:
▪ Jak drukarz bez uniwersytetu wymyślił słowa, których fizyka używa do dziś
▪ Prawda o latawcu: nie było małego dziecka, a eksperyment mógł go zabić
▪ Dlaczego oddał za darmo wynalazek, który mógł uczynić go bogaczem (piorunochron)
▪ Sztuczka, dzięki której wyciągnął od Zgromadzenia pieniądze na pierwszy szpital w Ameryce
▪ Dlaczego „czas na naukę”, o który tak walczył, zaczął mu zjadać całe życie

Jeśli szukasz historii o tym, co się dzieje, gdy w końcu robisz to, co kochasz, Franklin przeszedł tę drogę 270 lat przed nami i zostawił dokładne notatki. Nagrywam sam, własnym głosem.

Chcesz dołączyć do Projektu Franklin?
Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację.
Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin

ŹRÓDŁA:

„The Autobiography of Benjamin Franklin” (domena publiczna, przekład własny z oryginału)

Biografie:
Walter Isaacson, H.W. Brands, Carl Van Doren, J.A. Leo Lemay, Joyce Chaplin, I. Bernard Cohenpisma i listy Franklina z Founders Online, National Archives - listy do Petera Collinsona (1747–1752), „Opinions and Conjectures” (1750),
List do Cadwalladera Coldena (29.09.1748)

Relacja z eksperymentu w Marly-la-Ville (10 maja 1752): 
Raport Thomasa-François Dalibarda dla Akademii Królewskiej Nauk oraz opis naocznego świadka, przeora Rauleta

Pennsylvania Gazette (19.10.1752), „Poor Richard Improved” (1753)
Relacja Josepha Priestleya, „The History and Present State of Electricity” (1767)

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Benjamin Franklin miał najlepiej prosperującą drukarnię w koloniach i w 1748 roku, w wieku 42 lat, oddał ją obcemu człowiekowi.

Nie sprzedał. Zbudował układ, w którym firma pracuje i płaci mu dalej, tylko bez niego.
Ten dochód przychodził punktualnie przez kolejnych 18 lat.
To ósma część biografii Benjamina Franklina w podcaście „Lepiej Teraz”. 

Opowieść o 12 latach, w których przestał budować własny interes i zaczął budować miasto, a potem wyszedł z firmy będąc na szczycie, nie na dnie, bo wiedział dokładnie, na co chce przeznaczyć odzyskany czas.

W tym odcinku:
▪ Jak wyglądała umowa z Davidem Hallem, czyli wyjście z własnej firmy w XVIII wieku
▪ Jak rozbroić wroga jedną prośbą: mechanizm, który Franklin nazwał pożyczoną książką
▪ Dlaczego odmówił patentu, który dałby mu monopol na ogrzewanie kolonii
▪ Jedna porażka, którą po prostu wyciął ze swojej autobiografii
▪ Dlaczego „czas to pieniądz” znaczy coś odwrotnego, niż się powszechnie uważa

Jeśli szukasz historii o wolności finansowej, wychodzeniu z operacyjnej roboty i zmiany w połowie życia, Franklin przeszedł tę drogę 270 lat przed nami i zostawił dokładne notatki.
Nagrywam sam, własnym głosem, bez użycia generatora lub klona głosu AI. 

Chcesz dołączyć do Projektu Franklin?
Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację.
Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin

Postaw mi kawę:
https://suppi.pl/lepiejteraz

Zostań Mecenasem i współtwórz ten podcast: 
https://patronite.pl/podcastlepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: 
znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

ŹRÓDŁA: 
•„The Autobiography of Benjamin Franklin” (domena publiczna, przekład własny z oryginału)
• pisma i listy Franklina z Founders Online, National Archives - „Plain Truth” (1747), „Advice to a Young Tradesman” (1748), list do Petera Collinsona (28.03.1747), listy do Cadwalladera Coldena (1745, 1748)
• Pennsylvania Gazette (1735)
• biografie: Walter Isaacson, H.W. Brands, Carl Van Doren, J.A. Leo Lemay, Joyce Chaplin.

Wrócił z Londynu jako nikt. Bez grosza, bez zawodu, który by go utrzymał, bez planu.
A przez następne 10 lat zbudował coś, co przetrwało wieki. Ale zanim to się stało, najpierw prawie umarł. A potem stracił kogoś, kogo nie zapomniał do końca życia.

To historia dekady, w której z wraku młodości powstaje jeden z najbardziej niezwykłych umysłów w historii. I człowieka, który traktował własne życie jak tekst do poprawienia, aż odkrył, że nie każdy błąd da się skorygować.

Chcesz dołączyć do Projektu Franklin?
Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację.
Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:

Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz
lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: 
znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródła pierwotne:

• Benjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Project Gutenberg; wydania Standard Ebooks, ushistory.org).
• „Plan of Conduct, 1726”, Founders Online, National Archives (The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1).
• „The Busy-Body, No. 1, 4 February 1729”, Founders Online.
• „The Nature and Necessity of a Paper-Currency, 3 April 1729”, Founders Online.
• „Standing Queries for the Junto, 1732”, Founders Online.
• „Poor Richard, 1733”, Founders Online.
• „Poor Richard, 1740”, Founders Online.
• „Hugh Meredith to Benjamin Franklin: Dissolution of Partnership, 14 July 1730”, Founders Online.
• „On the Death of His Son, 30 December 1736”, Founders Online (Pennsylvania Gazette, 30 grudnia 1736).
• „From Benjamin Franklin to Jane Mecom, 13 January 1772”, Founders Online.
• Polskie wydanie: „Żywot własny” Benjamina Franklina (materiał projektowy, do porównania; cytaty w scenariuszu tłumaczone bezpośrednio z angielskiego oryginału public domain).

Źródła wtórne:

• Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”.
• H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”.
• Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”.
• J.A. Leo Lemay, „The Life of Benjamin Franklin”, t. 1-2.
• Nick Bunker, prace biograficzne o młodym Franklinie.
• Library Company of Philadelphia, materiały o założeniu biblioteki (1731).
• Benjamin Franklin Historical Society; Encyclopedia of Greater Philadelphia (hasło „Junto”); HistoryNet, „Benjamin Franklin’s Greatest Invention”; Pennsylvania Center for the Book (PSU).

LISTA ŹRÓDEŁ CYTATÓW (każdy tłumaczony bezpośrednio z angielskiego):

1. „Ci, którzy piszą o sztuce poetyckiej…” oraz cztery zasady: „Plan of Conduct, 1726”, Founders Online.
2. „przestrzegany dość wiernie aż do starości”: Autobiografia (Founders/Gutenberg).
3. Opis Denhama („radził mi jak ojciec…”) i choroby („poddał się w duchu…”): Autobiografia.
4. „dziwna ryba… trochę szelmowski” (opis Keimera): Autobiografia.
5. Zasady Junto („w szczerym duchu poszukiwania prawdy…”) oraz stałe pytania: Autobiografia / „Standing Queries for the Junto, 1732”, Founders Online.
6. „harmonijny ludzki tłum” („a harmonious human multitude”): Carl Van Doren, „Benjamin Franklin” (zakończenie, s. 782).
7. „Aby zapewnić sobie kredyt i reputację… na taczce”: Autobiografia.
8. „Pracowitość tego Franklina przewyższa wszystko…” (dr Baird): Autobiografia.
9. „napisał do niego szczery list… errata została w pewnym stopniu poprawiona” (dług Vernona): Autobiografia.
10. „Jest pewna proporcjonalna ilość pieniądza…”: „A Modest Enquiry into the Nature and Necessity of a Paper-Currency”, 1729, Founders Online.
11. „To była kolejna korzyść wynikająca z tego, że umiałem pisać”: Autobiografia.
12. „dwaj prawdziwi przyjaciele, których dobroci nigdy nie zapomniałem…” oraz „często widywano pijanego na ulicach…”: Autobiografia.
13. „Zaryzykowaliśmy jednak… poprawiłem tę wielką erratę najlepiej, jak umiałem”: Autobiografia.
14. „wkład każdego stworzył kapitał książkowy wszystkich”: historyk Library Company (cyt. za Library Company of Philadelphia / Wikipedia).
15. „poprawiły ogólną rozmowę Amerykanów…”: Autobiografia.
16. Przepowiednia śmierci Titana Leedsa („nieubłagana śmierć…”, 17 X 1733, 15:29, koniunkcja Słońca i Merkurego): „Poor Richard, 1733”, Founders Online (oryg.: „He dies, by my Calculation made at his Request, on Oct. 17. 1733. 3 ho. 29 m. P.M….”).
17. Sprostowanie o śmierci Franky’ego („Ponieważ krąży obecnie pogłoska…”): „On the Death of His Son, 30 December 1736”, Founders Online / Pennsylvania Gazette (oryg.: „…he was not inoculated, but receiv’d the Distemper in the common Way of Infection…”).
18. „którego do dziś nie mogę wspomnieć bez westchnienia”: list do Jane Mecom, 13 stycznia 1772, Founders Online (oryg.: „…whom to this Day I cannot think of without a Sigh”).
19. „W 1736 roku straciłem jednego z synów…”: Autobiografia (oryg.: „In 1736 I lost one of my Sons, a fine Boy of 4 Years old, by the Smallpox taken in the common way…”).

Grudzień 1724. Osiemnastoletni chłopak klęczy na kołyszącym się pokładzie i przekłada listy w worku pocztowym. Szuka swojego nazwiska. Za kilka godzin zejdzie na ląd w największym mieście zachodniego świata. Sam. W Wigilię. 

Co znajdzie w tym worku? A raczej: czego w nim nie znajdzie?

To odcinek o najniższym punkcie młodego życia i o człowieku, który pokazał Benowi, czym naprawdę jest słowo honoru.
O obietnicach, które nic nie kosztują, i o tym, ile są warte. 
O mieście, które mogło pochłonąć chłopaka bez grosza,
i o czterech zdaniach spisanych na oceanie, które przetrwały sześćdziesiąt lat. 

✍️Jak Ben trafił na dno?
Kto go z niego wyciągnął? 
I co takiego zapisał na powrotnym rejsie, że trzymał się tego do starości? 

Chcesz dołączyć do Projektu Franklin?
Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację.
Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin


Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw na suppi.pl/lepiejteraz

 Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródła pierwotne:

1. Benjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Część I), tekst w domenie publicznej, Project Gutenberg (wydania nr 148 i 20203, za edycją Bigelowa z oryginalnego rękopisu). Wszystkie cytaty w cudzysłowach to przekłady własne z angielskiego oryginału. Z autobiografii pochodzą: rejs London Hope, zwolnione miejsca po Hamiltonach, przyjaźń z Denhamem; worek pocztowy i wybranie listów po charakterze pisma; scena u księgarza i list Riddlesdena; wyjaśnienia Denhama i werdykt „Chciał zadowolić wszystkich; a mając niewiele do dania, dawał oczekiwania”; wyważona ocena Keitha; wdzięczność Hamiltona; kwatera przy Little Britain, praca u Palmera; jeden list do Deborah („kolejne z wielkich errat mojego życia”); broszura z 1725 r. jako erratum, Lyons, Mandeville, niedoszłe spotkanie z Newtonem; sir Hans Sloane i sakiewka z azbestu; wątek Ralpha i pani T., posada nauczyciela pod nazwiskiem Franklin, dług ok. 27 funtów; drukarnia Wattsa: „Piłem tylko wodę…”, sześć kufli dziennie, dwie kaszty na schodach, „I tak te biedne diabły wiecznie trzymają się na dnie”, bien venu, duszek drukarni, „głupota pozostawania w złych stosunkach…”, kleika i „święty poniedziałek”; gospodyni z Duke Street; Wygate, przepłynięcie Tamizy z Chelsea do Blackfriars, podręcznik Thevenota; historia Denhama (bankructwo w Bristolu, obiad dla wierzycieli, przekazy pod talerzami z odsetkami) i jego oferta (kancelista za 50 funtów rocznie); propozycja sir Williama Wyndhama i myśl o szkole pływania; „pożegnałem się z drukarstwem, jak sądziłem, na zawsze”; komentarz do planu życia; późniejsze losy Deborah Read i Johna Rogersa.
2. Benjamin Franklin, „Journal of a Voyage, 1726″ oraz „Plan of Conduct, 1726″, Founders Online, National Archives (founders.archives.gov, za: The Papers of Benjamin Franklin, t. 1, red. L.W. Labaree, Yale University Press 1959). Stąd: daty rejsu Berkshire (Gravesend 23 lipca 1726, Filadelfia 11 października 1726), treść dziennika podróży oraz pełny tekst Planu postępowania (przekład własny). Nota redakcyjna potwierdza postać Thomasa Denhama (zm. 1727) i posadę Franklina za 50 funtów rocznie.

Biografie (fakty i kontekst; cytowane oszczędnie w ramach prawa cytatu):
3. Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”, Simon & Schuster 2003 (chronologia pobytu w Londynie 1724–1726, losy Deborah Read i Johna Rogersa).
4. H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”, Doubleday 2000 (realia drukarni Palmera i Wattsa, Londyn lat 20. XVIII w.).
5. Nick Bunker, „Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity”, Knopf 2018 (tło handlowe Londynu, sylwetki Denhama i Keitha).
6. Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”, Viking 1938 (rekonstrukcja epizodu londyńskiego i powrotu z Denhamem).Archiwa i internet:
7. Founders Online, National Archives: founders.archives.gov
8. Project Gutenberg: gutenberg.org (Autobiography, wydania nr 148 i 20203)
9. Historical Society of Pennsylvania (księga handlowa Denhama 1726–1728, wzmiankowana w aparacie Founders Online)

Filadelfia, 1723 rok. 17-letni chłopak schodzi ze statku z jednym dolarem w kieszeni i trzema bułkami pod pachą.

8 miesięcy później je obiady u gubernatora prowincji.
Co się wydarzyło pomiędzy? 
I dlaczego ta znajomość zmieni jego życie w sposób, którego się nie spodziewa? 

W 5-tej części opowieści o Benjaminie Franklinie zobaczysz, jak nastolatek bez pleców, koneksji i grosza w ciągu roku wpada w orbitę najpotężniejszego człowieka w kolonii. Jak wraca do Bostonu, żeby zatańczyć na nerwach starszego brata. I jak wsiada na statek do Londynu, wioząc w ładowni pewien worek pocztowy, od którego zależy cała jego przyszłość.

To odcinek o pierwszych brutalnych lekcjach dorosłości:
o tym, komu ufać, komu pożyczać, kiedy milczeć i kiedy walczyć.
O młodości, która myśli, że wszystko rozgryzła.
I o świecie, który cierpliwie czeka, żeby to zweryfikować.

Zapraszam na piątą część serii.

Słuchaj i ucz się na błędach wielkich ludzi

Chcesz dołączyć do Projektu Franklin?
Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację.
Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin


Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz 
Postaw kawę na: suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródła pierwotne

• Benjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Część I), tekst w domenie publicznej, Project Gutenberg (wydania nr 148 i 20203, tekst za edycją Bigelowa z oryginalnego rękopisu). Wszystkie cytaty w tym odcinku to przekłady własne z angielskiego oryginału. Z autobiografii pochodzą: scena snu w domu modlitwy kwakrów i gospoda Pod Krzywą Szczapą; scena u Bradforda i Keimera („szczwany stary sofista i zwykły nowicjusz”; „gapił się jak otrute prosię”; „miał spory zapas łajdactwa w swoim składzie”; „Sąsiedzie, przyprowadzam ci młodego człowieka…”); opis drukarni Keimera i elegii na śmierć Aquili Rose; kwatera u Readów i pierwsze uczucie do Deborah; list Holmesa i reakcja Keitha; wizyta gubernatora i madera na rogu Third Street; podróż do Bostonu i scena w drukarni Jamesa (garnitur, zegarek, srebro, sztuka ośmiu reali) oraz słowa Jamesa o zniewadze; ocena Josiaha („człowiek małej roztropności…”) i jego warunki pomocy; pieniądze Vernona i „jedno z pierwszych wielkich errat mojego życia”; ostrzeżenie kwakierki na statku i kradzież srebrnej łyżki; upadek Collinsa i scena na rzece Delaware („Zawieziecie mnie do domu”); obietnica Keitha („A skoro on nie chce cię urządzić, zrobię to sam…”) i sugestia podróży do Anglii; pytanie Keimera „A co zamierzasz z tego wywnioskować?”, projekt wspólnej sekty, trzymiesięczny post i pieczone prosię; zaloty do Deborah i stanowisko pani Read; anegdota o psalmie Ralpha („wielki Boże, jak on pisze!”) oraz pożegnalne losy Watsona i Osborne’a; odwlekane listy, doktor Bard i scena w Newcastle.

Biografie (fakty i kontekst; cytowane w ramach prawa cytatu)

• Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”, Simon & Schuster 2003 (rozdz. 2–3: kontekst Filadelfii lat 20. XVIII w., charakterystyka Keitha i Keimera, tło rodziny Read).
• H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”, Doubleday 2000 (rozdziały o młodości: Boston 1724, kontekst polityczny rządów Keitha).
• Nick Bunker, „Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity”, Knopf 2018 (szczegóły biografii Keitha i Keimera, tło handlowe Filadelfii lat 1723–1724).
• Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”, Viking 1938 (klasyczna rekonstrukcja epizodu filadelfijskiego).

Archiwa i internet

• Project Gutenberg: gutenberg.org (Autobiography, wydania nr 148 i 20203).
• Founders Online, National Archives: founders.archives.gov (aparat krytyczny The Papers of Benjamin Franklin, t. 1, red. L.W. Labaree, Yale University Press 1959; stąd potwierdzenie nazwy statku London Hope, której Franklin w autobiografii nie podaje).

Późnym latem 1723 roku 17-letni chłopak wymyka się z domu w środku nocy. Sprzedał część swoich ukochanych książek, żeby zebrać na bilet. W kieszeni ma kilka monet. Przed nim 500 km otwartej wody i ani jednej znajomej twarzy.

To opowieść o 3 dniach, które zmieniły wszystko.Będzie sztorm, który nikomu nie wróży nic dobrego. Człowiek za burtą, którego nikt by sobie nie wymyślił. Oraz marsz w ulewnym deszczu, moment zwątpienia i noc, której Ben nigdy nie zapomni.A na końcu niedzielny poranek w obcym mieście. I ktoś, kto patrzy na brudnego chłopaka i jeszcze nie wie, kim się dla niego okaże.

Czwarta część serii o Benjaminie Franklinie. Odcinek o tym, jak naprawdę wygląda nowy początek, nie ten z poradników, czysty i zaplanowany, tylko ten prawdziwy. I o cenie, jaką trzeba zapłacić za wolność.

Chcesz dołączyć do Projektu Franklin?
Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację.
Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin


Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz”, pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródło główne (pierwotne):

• Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wszystkie cytaty w tym odcinku pochodzą z rozdziałów II-IV (wg podziału redakcyjnego Franka W. Pine’a) i zostały przetłumaczone z oryginału angielskiego na potrzeby podcastu „Lepiej Teraz”. Tekst oryginalny: wydanie Johna Bigelowa (1868), domena publiczna, Project Gutenberg, ebook nr 20203 (gutenberg.org/files/20203); także Founders Online (founders.archives.gov).
• Tłumaczenie: Wszystkie polskie wersje cytatów Franklina w tym odcinku to przekład własny z oryginału angielskiego, wykonany na potrzeby „Lepiej Teraz”, nie pochodzą z żadnego opublikowanego polskiego tłumaczenia.

Fakty kontekstowe potwierdzone w źródłach

• Data przybycia do Filadelfii: niedziela, 6 października 1723, ustalona przez Claude-Anne Lopez (redaktor The Papers of Benjamin Franklin, Yale University Press) na podstawie własnoręcznej notatki Franklina; Founders Online.
• Postaci: William Bradford (drukarz w Nowym Jorku) i jego syn Andrew Bradford (drukarz w Filadelfii); Aquila Rose, zmarły główny pracownik Andrew Bradforda. Wszystkie postacie i fakty z Autobiografii, część III, oraz potwierdzone w: J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Vol. 1: Journalist, 1706-1730, University of Pennsylvania Press, 2006.
• Deborah Read: przyszła żona Franklina; jej dom przy Market Street; pierwsze spotkanie opisane w Autobiografii, część III.
• Trasa: Boston → Nowy Jork (statkiem, „blisko 300 mil”); Nowy Jork → Perth Amboy (łodzią, sztorm); Amboy → Burlington (pieszo, „pięćdziesiąt mil”); Burlington → Filadelfia (łodzią, w nocy, przez Cooper’s Creek). Wszystko wg Autobiografii, część III.

Źródła pomocnicze (biografie do dalszej lektury)
Nick Bunker, Young Benjamin Franklin, Knopf, 2018.
Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdz. 2-3.
H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.
Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938.
Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.

Co się dzieje, gdy 16- latek bez prawa głosu odkrywa, że może powiedzieć światu wszystko — pod warunkiem, że nie powie, kim jest?

W 3 części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam miedzy innymi o:

1. Jednym z najsłynniejszych oszustw literackich w dziejach Ameryki, 
2. Bracie tyranie, który trafił za kraty, 
3. Prawniczej sztuczce, dzięki której nastolatek został wydawcą gazety
4. Decyzji, która zmieniła nie tylko jego życie, ale i bieg historii.

Chcesz dołączyć do Projektu Franklin?
Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację.
Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin

Jeśli cenisz moją pracę, będę Ci bardzo wdzięczny za symboliczną kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. 

Obejrzyj mój nowy vlog na kanale Radek Budnicki z wyprawy do Wielkopolski i wizyty na wystawie poświęconej Tadeuszowi Kościuszce, na moim kanale YouTube Radek Budnicki:

Boston, 1720. 14- letni Benjamin pochyla się nad książką pożyczoną na jedną noc.
Świeca dogasa.
Jeśli zaśnie, brat go znowu zbije.
Jeśli ojciec zobaczy światło, zacznie się to wszystko od nowa.

W drugiej części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam, jak chłopak bez szkoły, bez pieniędzy i bez wolności stał się w 5 lat mistrzem prozy, wegetarianinem szokującym purytański Boston i świadkiem epidemii, która rozdarła miasto na pół.

Czego się dowiesz:

1. 6- stopniowa metoda nauki pisania, którą szesnastoletni Franklin wymyślił sam, w pustej drukarni o piątej rano. Metoda, która działa do dziś i nie wymaga ani nauczyciela, ani kursów.
2. Wegetariańska herezja Franklina – dlaczego przestał jeść mięso w mieście, gdzie to był społeczny skandal. Jak chleb z rodzynkami i szklanka wody dały mu dwie rzeczy, których nikt się nie spodziewał.
3. Epidemia ospy 1721 roku, która podzieliła Boston na dwa wrogie obozy. Spór o szczepienia, granat rzucony w okno i pierwsza naprawdę wolna gazeta w Ameryce.

3 lekcje z tego odcinka możesz zastosować u siebie jeszcze w tym tygodniu.

Chcesz dołączyć do Projektu Franklin?
Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację.
Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin


Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz  

Postaw kawę: suppi.pl/lepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA

Źródła główne (pierwotne):

1. Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wydanie autorytatywne: J.A. Leo Lemay & P.M. Zall (red.), Benjamin Franklin’s Autobiography: An Authoritative Text, W.W. Norton, 1986. Polskie tłumaczenie: Żywot własny, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960.
2. „Silence Dogood, No. 1–14″ (2 IV – 8 X 1722), pełne teksty w: The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1, ed. L. W. Labaree, Yale University Press, 1959. Online: Founders Online (founders.archives.gov).
3. „The Printer to the Reader”, New-England Courant, No. 80, 11 II 1723. Online: Founders Online.
4. Diary of Cotton Mather, vol. II (Massachusetts Historical Society Collections, 7th Series, vol. VIII).
5. Journal of the House of Representatives of Massachusetts, sesja 1722, s. 21 (postanowienie Council z 12 VI 1722 o uwięzieniu Jamesa Franklina).
6. Massachusetts House Journals, sesja styczeń 1723 (postanowienie z 15 I 1723 o zakazie druku New-England Courant).
7. Zabdiel Boylston, An Historical Account of the Small-Pox Inoculated in New England, Londyn 1726.
8. Boston News-Letter, 14 VIII 1721 (potwierdzenie pierwszego numeru Couranta) i 20 XI 1721 (relacja z zamachu na Mathera).

Źródła wtórne:

1. J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Volume 1: Journalist, 1706–1730, University of Pennsylvania Press, 2006.
2. Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdziały 2–3.
3. H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.
4. Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938 (Pulitzer).
5. Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity, Knopf, 2018.
6. Gordon S. Wood, The Americanization of Benjamin Franklin, Penguin, 2004.
7. Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.
8. Claude-Anne Lopez, „Three Buns at a Time: When Did Benjamin Franklin Arrive in Philadelphia?”, Yale Library Gazette, 1980 (ustalenie daty 6 X 1723 jako niedzieli przybycia).
9. David Larson, „Benjamin Franklin’s Youth, His Biographers, and the Autobiography”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, vol. CXIX, no. 3 (lipiec 1995).

Źródła internetowe i archiwalne:
Colonial Williamsburg — „The Printer in Eighteenth-Century Williamsburg”.
Founders Online — founders.archives.gov (wszystkie 14 listów Silence Dogood; pełna korespondencja Franklina).
Massachusetts Historical Society — masshist.org (Cotton Mather Diary; mapy Bostonu z 1722).
American Antiquarian Society, Worcester (oryginalne numery New-England Courant).
Library of Congress, Research Guides — New-England Courant.
Harvard University, „Contagion” Digital Exhibits — „The Boston Smallpox Epidemic, 1721″.
Colonial Society of Massachusetts — „Bibliographical Notes: New-England Courant” (colonialsociety.org).